PSA ΕΙΔΙΚΟ ΠΡΟΣΤΑΤΙΚΟ ΑΝΤΙΓΟΝΟΤι είναι το PSA;
Το PSA είναι μια γλυκοπρωτεΐνη που εκκρίνεται από τα επιθηλιακά κύτταρα του προστατικού αδένα.
Η φυσιολογία του PSA συνίσταται στο να διευκολύνει τη γονιμοποίηση, ρευστοποιώντας το σπέρμα και βοηθώντας έμμεσα στην κίνηση των σπερματο-ζωαρίων.

Πότε ανακαλύφθηκε το PSA;
To PSA ανακαλύφθηκε το 1971 από ερευνητές της ιατροδικαστικής, στην προσπάθειά τους να εντοπίσουν στο σπέρμα μια μοναδική ουσία, που θα ανιχνεύεται σε περιπτώσεις βιασμών.Το 1980, μετά από πολυετείς σημαντικές έρευνες, διαπιστώθηκε ότι το PSA που ανιχνεύεται στο αίμα είναι ένας καρκινικός δείκτης.
Στη συνέχεια αναπτύχθηκαν μέθοδοι ποσοτικής μέτρησης του PSA στον ορό του αίματος.

Οι έρευνες απέδειξαν ότι το PSA είναι ο σημαντικότερος καρκινικός δείκτης για τον άνδρα και από το 1988 καθιερώθηκε ευρέως η μέτρησή του στην ιατρική. Επιπλέον τα τελευταία χρόνια διαπιστώθηκε ότι ο λόγος ελεύθερο PSA προς ολικό PSA έχει ιδιαίτερη σημασία για την εκτίμηση πιθανής κακοήθειας και την απόφαση του θεράποντα ιατρού σχετικά με την εκτέλεση της βιοψίας.

Ποιες είναι οι μορφές του PSA;PSA ΕΙΔΙΚΟ ΠΡΟΣΤΑΤΙΚΟ ΑΝΤΙΓΟΝΟ

Στον ορό του αίματος ενός άνδρα, το PSA ανιχνεύεται σε δύο μορφές:
– ως ελεύθερο (Free PSA), που υπάρχει σε μικρότερη ποσότητα και
– ως συνδεδεμένο με πρωτεΐνες, που ανιχνεύεται σε μεγαλύτερη ποσότητα

Το σύνολο Free PSA και συνδεδεμένου με πρωτεΐνες PSA αποτελεί το Total PSA.
Οι τιμές του ελεύθερου (Free PSA) και του ολικού (Total PSA), που εκτιμώνται τόσο ανεξάρτητα η μια από την άλλη, όσο και σε συνδυασμό, βοηθούν σημαντικά στη διερεύνηση πιθανών παθήσεων του προστάτη.

Τιμές του PSA;
Οι φυσιολογικές τιμές του PSA στον ορό του αίματος ενός άνδρα είναι πολύ χαμηλές και κυμαίνονται μεταξύ 0 ng/ml και 4 ng/ml.
Το PSA εισέρχεται στο αίμα των ανδρών μέσω του προστάτη.
Στην περίπτωση καρκίνου του προστάτη, επειδή διαταράσσεται η υφή του αδένα, εισέρχεται στην κυκλοφορία του αίματος μεγαλύτερη ποσότητα PSA. Για το λόγο αυτό μία αυξημένη τιμή PSA προβληματίζει και απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση στην περίπτωση αυτή. Ωστόσο μία φυσιολογική τιμή PSA δεν αποκλείει πλήρως την ύπαρξη καρκίνου του καρκίνου.
Η κλινική εξέταση είναι απαραίτητη σε κάθε περίπτωση.

Πόσο σημαντική είναι η ετήσια αύξηση του PSA;

Μέχρι πρόσφατα η ταχύρυθμη αύξηση του PSA ερμηνεύεται ως σοβαρή ένδειξη για την ύπαρξη καρκίνου του προστάτη.
Σήμερα ο ρυθμός αύξησης του PSA αξιολογείται στη διερεύνηση για καρκίνο του προστάτη, χωρίς να θεωρείται η απόλυτη ένδειξη για την ύπαρξη κακοήθειας.

Πώς αξιολογούνται οι αυξημένες τιμές του PSA;
Όπως προαναφέρθηκε μία τιμή PSA μεγαλύτερη από 4 ng/ml είναι εκτός φυσιολογικών ορίων και απαραίτητη η περαιτέρω διερεύνηση.
Στην εκτίμηση της τιμής του PSA, λαμβάνεται επίσης υπόψη η ηλικία του άνδρα.
Τιμές 4 ng/ml – 10 ng/ml ανήκουν στην γκρίζα ζώνη.
Τιμές του PSA  μεγαλύτερες από 10 ng/ml είναι απόλυτα παθολογικές.
Γενικά όταν ο λόγος Free PSA/PSA Total είναι μικρότερος από 0,25 (Free PSA/PSA Total < 0,25) αυξάνεται η πιθανότητα ύπαρξης καρκίνου και όσο μικρότερος είναι ο λόγος τόσο αυξάνεται η πιθανότητα, όπως φαίνεται στον παρακάτω πίνακα.

ΠΙΝΑΚΑΣ
PSA ΕΙΔΙΚΟ ΠΡΟΣΤΑΤΙΚΟ ΑΝΤΙΓΟΝΟ
Σε ποιες άλλες περιπτώσεις χρησίμευε η μέτρηση του PSA
;
Η μέτρηση του PSA εκτός από την χρησιμότητά της όσον αφορά την πρόληψη του καρκίνου και των άλλων παθήσεων του προστάτη είναι πολύ σημαντική στην παρακολούθηση της θεραπείας του καρκίνου καθώς επίσης και στη σταδιοποίησή του.
Συγκεκριμένα, η μείωση της τιμής του PSA εντός φυσιολογικών ορίων είναι ένδειξη του PSA εντός φυσιολογικών ορίων είναι ένδειξη πλήρους αφαίρεσης ή απαλλαγής από τον όγκο.
Η επιμονή του δείκτη σε παθολογικά επίπεδα, πιθανώς ακολουθούμενη από σύντομη πτώση, ή αύξηση μετά από σύντομη πτώση είναι ένδειξη υπολειπόμενου καρκίνου ή μετάστασης.
Η αύξηση του PSA για δεύτερη φορά, μετά από περίοδο φυσιολογικών τιμών π.χ. μετά από προστατεκτομή είναι ένδειξη επανεμφάνισης της νόσου.

PSA ΕΙΔΙΚΟ ΠΡΟΣΤΑΤΙΚΟ ΑΝΤΙΓΟΝΟΣυχνότητα παρακολούθησης του PSA;
Σε περίπτωση ύπαρξης οικογενειακού ιστορικού πρώιμου καρκίνου του προστάτη, προτείνεται προληπτική μέτρηση του PSA από την ηλικία των 40 ετών.
Γενικά στην ηλικία των 45 ετών είναι χρήσιμο να υπάρχει μία τιμή αναφοράς και από την ηλικία των 50 ετών και άνω πρέπει να γίνεται μέτρηση του PSA κάθε χρόνο.

Σύγκριση μεθόδων στη μέτρηση του PSA
Σε αντίθεση με άλλους καρκινικούς δείκτες, το PSA δείχνει μεγάλη σταθερότητα στη μέτρηση του από διάφορους αναλυτές. Το Ιατρικό Διαγνωστικό Κέντρο ΒΙΟΤΥΠΟΣ ύστερα από έρευνα, συμμετείχε στο 6o Πανελλήνιο Ιατρικό Συνέδριο με το θέμα : Καρκινικοί Δείκτες  Σύγκριση μεθόδων. Παρατηρήθηκαν οι αποκλίσεις διαφόρων καρκινικών δεικτών σε 4 διαφορετικούς αναλυτές σε διάστημα 4 ετών. Το PSA παρουσίασε τη μικρότερη απόκλιση κάνοντας το αποτέλεσμα αποδεκτό και συγκρίσιμο με τιμές που προέρχονται από άλλους αναλυτές.

Dr. Γεώργιος Χρονάς M.D. Ph.D
Ιατρός Μικροβιολόγος
Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης
Μετεκπαιδευμένος στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου της Μ. Βρετανίας
Δ/ντης Ιατρικού Διαγνωστικού Κέντρου ΒΙΟΤΥΠΟΣ

Share: